त्रिभुवन विश्वविद्यालय (टीयू) नेपालको सबैभन्दा ठूलो र पुरानो विश्वविद्यालय हो । यहाँ हरेक वर्ष हजारौं विद्यार्थी स्नातक र स्नातकोत्तर तहमा दीक्षित हुन्छन् । तर, दीक्षान्त समारोहको प्रक्रिया र समय तालिका भने वर्षौँदेखि विवादास्पद रहँदै आएको छ ।
सामान्यतया, कुनै विश्वविद्यालयको दीक्षान्त समारोह विद्यार्थीको लागि सबैभन्दा उत्साहजनक क्षण मानिन्छ । स्नातक वा स्नातकोत्तर पूरा गरेका विद्यार्थीहरूले पास भएको वर्षमै ‘ग्राजुएशन ह्याट’ लगाउने अवसर पाउनुपर्छ । तर, टीयूका विद्यार्थीहरूले दीक्षान्तमा सहभागी हुन एक वर्ष कुर्नुपर्छ ।
किन १ वर्ष कुर्नुपर्ने ?
टीयूको दीक्षान्त समारोहमा सहभागी हुन ‘ग्राजुएसन सकेको एक वर्षपछि मात्र’ आवेदन खुल्छ । यसले विद्यार्थीहरूलाई अनावश्यक तनाव थपेको छ । धेरै विद्यार्थीहरूको गुनासो छ कि परीक्षा समयमा हुँदैन । नतिजा प्रकाशनमा ढिलाइ हुन्छ । दीक्षान्तमा भाग लिन फेरि एक वर्ष कुर्नुपर्दा शिक्षाजस्तो संवेदनशील विषयमा पनि लापरवाही भएको आभास गराउँछ ।
विश्वका अन्य विश्वविद्यालयको अभ्यास
अन्य देशका विश्वविद्यालयहरूमा विद्यार्थीले परीक्षा पास गरेको वर्षमै दीक्षान्त समारोहको आयोजना हुन्छ । यो मात्र होइन, नियमित कक्षा लिने र समयमै पास गर्ने विद्यार्थीहरूको लागि यो गर्वको क्षण हो । तर, टीयूका विद्यार्थीहरूले दीक्षान्तमा ढिलासुस्तीका कारण यो खुसी पूर्ण रूपमा अनुभव गर्न पाउँदैनन् ।
समाधानका उपाय
समयमै परीक्षा र नतिजा प्रकाशन : विश्वविद्यालयले दीक्षान्तका लागि समयमै नतिजा प्रकाशन गर्ने प्रणाली विकास गर्नुपर्छ ।
पछिल्लो वर्षको दीक्षान्त छुट्टै : परीक्षा पास गर्ने वर्षमै दीक्षान्त समारोह आयोजना गर्ने प्रावधान हुनुपर्छ ।
विद्यार्थी केन्द्रित प्रक्रिया : विश्वविद्यालयले दीक्षान्त प्रक्रियालाई सरल र विद्यार्थीमैत्री बनाउनुपर्छ ।
त्रिभुवन विश्वविद्यालयले आफ्नो दीक्षान्त समारोहको प्रक्रिया परिमार्जन नगरेसम्म विद्यार्थीहरूको असन्तुष्टि कम हुने देखिँदैन । समयमै परीक्षा, नतिजा र दीक्षान्त समारोहको आयोजनाले मात्र विश्वविद्यालय प्रतिको विश्वास कायम गर्न सकिन्छ ।
विद्यार्थीको आवाज सुन्नुपर्छ !
टीयू जस्तो प्रतिष्ठित संस्थाले विद्यार्थीहरूको भोगाइलाई गम्भीर रूपमा लिनुपर्छ । दीक्षान्त समारोहमा १ वर्ष कुर्ने बाध्यताको अन्त्य गर्दै समयमै दीक्षित हुन पाउने वातावरण बनाउन आवश्यक छ ।
“दीक्षान्त समारोह कुनै औपचारिकता मात्र होइन, यो विद्यार्थीको मेहनत र लगनशीलताको उत्सव हो । यसलाई समयमा नै मनाउन पाउनुपर्छ ।”
